Χειρόγραφο της «Οδύσσειας» 1.700 ετών ανακαλύφθηκε ανάμεσα σε σελίδες βιβλίου στην Ολλανδία

Χειρόγραφο της «Οδύσσειας» 1.700 ετών ανακαλύφθηκε ανάμεσα σε σελίδες βιβλίου στην Ολλανδία: Συγκαταλέγεται στα μόλις 30 γνωστά σωζόμενα δείγματα αυτού του τύπου παγκοσμίως

Φάρος της Αλεξάνδρειας: Ανακατασκευάζεται ψηφιακά το αρχαίο θαύμα

Φάρος της Αλεξάνδρειας: Ανακατασκευάζεται ψηφιακά το αρχαίο θαύμα: Πώς η ανάσυρση 22 γρανιτένιων λίθων θα βοηθήσει την αποστολή «Pharos Project» στο έργο της...

Πρωταγωνιστές Σ3 | Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη στην Πάτμο - 29/04/2024

ΣΩΣΜΕΝΑ Ε1 | COSMOTE TV

Ειλητάρια και Σιγίλλια στη Βιβλιοθήκη της Μονής Πάτμου.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΛΕΞΙΚΟΝ ΣΟΥΔΑΣ;

ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ: ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΛΕΞΙΚΟΝ ΣΟΥΔΑΣ;: Του Αντωνίου Α. Αντωνάκου,  Καθηγητού – Κλασσικού Φιλολόγου,  Ιστορικού – Συγγραφέως. Οἱ διάφορες ἐγκυκλοπαίδειες περιβάλλουν τό ὄνομα το...

Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: Επανενώθηκαν τα δύο μέρη πολύτιμου χειρογράφου στα ελληνικά του 13ου αιώνα

Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: Επανενώθηκαν τα δύο μέρη πολύτιμου χειρογράφου στα ελληνικά του 13ου αιώνα: Πρόκειται για ένα ψαλτήριο - συλλογή ψαλμών - που γράφηκε στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 13ου αιώνα

ΠΑΤΜΟΣ 1986 ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ

ΠΑΤΜΟΣ.....Τελετή Επιτιμοποίησης και Βράβευσης της Καθηγήτριας του Πανεπιστημίου τη...

Την Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 2024 και ώρα 19.00 στην Κεντρική Αίθουσα του Μεγάρου Φιλολογικού Συλλόγου ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ, πραγματοποιήθηκε Τελετή Επιτιμοποίησης και Βράβευσης της Καθηγήτριας του Πανεπιστημίου της Ρώμης ΙΙΙ (Università Roma Tre), κυρίας Silvia Ronchey. Συνδιοργανώτρια στην εκδήλωση αυτή ήταν η Εθνική Εταιρεία των Ελλήνων Λογοτεχνών.

Την laudatio (της τελετής αυτής έκανε ο Αντιπρόεδρος του Φιλολογικού Συλλόγου ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ και Πρόεδρος της Εθνικής Εταιρείας των Ελλήνων Λογοτεχνών, ο καθηγητής κ. Γεράσιμος Ζώρας. Στη συνέχεια, ακολούθησε η αντιφώνηση της τιμώμενης με θέμα: «Hellenism, Byzantium and the West: the Italian Rinascimento as the last of Byzantine Renaissances». Τέλος, η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την επίδοση διπλωμάτων επίτιμου μέλους στην τιμωμένη καθηγήτρια από τον κ. Ζώρα.

Το βίντεο της τελετής προβάλεται στο:  https://www.youtube.com/watch?v=xi2IXgFtEOU

Η κ. Silvia Ronchey, καθηγήτρια της βυζαντινής ιστορίας, επισκέπτεται την Πάτμο κάθε καλοκαίρι ανελλιπώς, από τότε που πρωτοηρθε στο νησί πριν από πενήντα σχεδόν χρόνια, φοιτήτρια τότε δεκαοκτώ χρονών, για να μελετήσει τα χειρόγραφα της βιβλιοθήκης της Μονής. Τότε είχε βρει φιλόξενη υποδοχή από τον καθηγούμενο Ισίδωρο Κρικρή, τον βιβλιοφύλακα διάκονο Χρυσόστομο Φλωρεντή και τον καθηγητή Αθανάσιο Κομίνη. Τα βιώματά της από εκείνη την εποχή, την οδήγησαν στο να έρχεται συνεχώς στο νησί. Η ίδια μάλιστα, σε πρόσφατη συνέντευξή της (13 Μαΐου 2024) στην εφημερίδα Patmos Times τονίζει πως παρά το ότι έχει επισκεφθεί πολλούς τόπους, με την ιδιότητά της ως καθηγήτρια, η Πάτμος "είναι το πιο ωραίο μέρος του κόσμου"!   

Πηγή: https://www.patmostimes.gr/category/16265-i-kathigitria-tis-vyzantinologias-k-silvia-ronke-se-panepistimio-tis-romis-mila-gia-tin-vyzantini-empeiria-tis-stin-patmo <13.05.2024>.

Η βράβευση αυτή έχει και μια ιδιαίτερη, ιστορική σημασία, αφού κατά κάποιο τρόπο, συνδέεται με την βράβευση αυτή και η βιβλιοθήκη της Μονής: στο απώτερο παρελθόν ο ιστορικός Φιλολογικός Σύλλογος "Παρνασσός" είχε εκδόσει με δικές του δαπάνες στα 1890 τον κατάλογο των χειρογράφων της βιβλιοθήκης της Μονής. Και, όπως τότε, έτσι τώρα, ο Σύλλογος βραβεύει  έναν άνθρωπο που όχι μόνο έχει εργαστεί στη βιβλιοθήκη της Μονής αλλά κι έχει αφιερώσει πολλά χρόνια της ζωής του στην Πάτμο, την οποία αγαπάει σαν γενέθλιο τόπο του!

Για την ιστορία, αξίζει να αναφερθεί ότι η έκδοση του καταλόγου των χειρογράφων της Μονής, ο οποίος είχε συνταχθεί στα 1860, είχε εγκριθεί τότε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Παρότι όμως το Πανεπιστήμιο ενέκρινε και ανέλαβε την έκδοσή του, δεν την πραγματοποίησε ποτέ. Ο κατάλογος αυτός ήταν ο πρώτος συστηματικός επιστημονικός κατάλογος χειρογράφων βιβλίων που συντάχθηκε στον Ελλαδικό χώρο, και προέκυψε χάρη στην άοκνη φροντίδα των πατέρων της Μονής για την ορθή διαφύλαξη των χειρογράφων, σε συνεργασία με τον τότε διδάσκαλο της Πατμιάδας, Ιωάννη Σακκελίωνα. Στον κατάλογο αυτόν, εκτός από τα χειρόγραφα, επρόκειτο να συμπεριληφθούν και τα κείμενα των σπουδαιοτέρων εγγράφων του αρχείου της βιβλιοθήκης. Απογοητευμένος από την αδράνεια του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Ιωάννης Σακκελίων, έστειλε τις μετεγγραφές των εγγράφων, στους F. Miklosich και J. Müller, οι οποίοι δημοσίευσαν τα κείμενα αυτά στον 6ο τόμο της εκδοτικής σειρά με τίτλο "Acta et Diplomata" (Βιέννη 1890).
Τελικά η έκδοση του καταλόγου των χειρογράφων πραγματοποιήθηκε τριάντα χρόνια μετά, με πρωτοβουλία του Φιλολογικού Συλλόγου "Παρνασσός", το 1890, κι έτσι οι πατέρες της Μονής, αλλά κι ο Ιωάννης Σακκελίων (ο οποίος πέθανε έναν χρόνο μετά, το 1891), ευτύχησαν να δουν την εκτύπωση του έργου τους.

Δίπλα λοιπόν σε εκείνη την τότε σπουδαία πρωτοβουλία του Συλλόγου να εκδόσει στα 1890 τον κατάλογο των χειρογράφων της Μονής, έρχεται σήμερα να προστεθεί μια ακόμη βράβευση που σχετίζεται, λίγο ή πολύ, με την Πάτμο, γιατί αφορά το πρόσωπο μιας καταξιωμένης καθηγήτριας της βυζαντινής ιστορίας που συνδέεται με την Πάτμο κι η οποία έχει αναδείξει όχι μόνο την σπουδαιότητα της Μονής ως ένα θεματοφύλακα της βυζαντινής κληρονομιάς, αλλά και της βιβλιοθήκης της, που λειτούργησε, και λειτουργεί, ως εστία πνευματικής κατάρτισης και ως πόλος επιστημονικής μελέτης και έρευνας.

Περιοχή συνημμένων

Προβολή βίντεο YouTube Τελετή Επιτιμοποίησης και Βράβευσης της Καθηγήτριας του Πανεπιστημίου της Ρώμης ΙΙΙ Silvia Ronchey

Μελιανός Ἰωάννης,  Γραμματέας τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἀγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου Πάτμου

Η Βιβλιοθηκη της Μονης Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου

 

Εξαιρετική η διάλεξη στο Μ.Ι.Ε.Τ. με θέμα: «Συλλογές σπάνιου και πολύτιμου υλικού: προκλήσεις και προοπτικές»

Δημοσιεύτηκε: 1 Νοεμβρίου 2023

Μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα διάλεξη, με θέμα: «Συλλογές σπάνιου και πολύτιμου υλικού (αρχεία, χειρόγραφα, παλαίτυπα): προκλήσεις και προοπτικές», με εισηγητή τον υπεύθυνο της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου Θεολόγου Πάτμου κ. Γιάννη Μελιανό, πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τρίτης 31 Οκτωβρίου 2023, στον κατάμεστο από κόσμο χώρο του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του Μ.Ι.Ε.Τ., στο κέντρο της Αθήνας.

Ρεπορτάζ-Φωτογραφίες: Παναγιώτα Σούγια

Της σημαντικής αυτής διάλεξης, στην οποία ήταν παρών και ο διακεκριμένος Φιλόλογος και κορυφαίος Παλαιογράφος, τ. Προϊστάμενος του Ιστορικού & Παλαιογραφικού Αρχείου του Μ.Ι.Ε.Τ. κ. Αγαμέμνων Τσελίκας, προηγήθηκε η παρουσίαση-εισαγωγή στο θέμα από τον υπεύθυνο Ι.Π.Α./Μ.Ι.Ε.Τ. κ. Σταύρο Γριμάνη, ο οποίος είπε μεταξύ άλλων πως: «Αφορμή της σημερινής εκδήλωσης στάθηκε η ολοκλήρωση του προγράμματος ψηφιοποίησης, το οποίο κάναμε. Ξεκινήσαμε από το προηγούμενο καλοκαίρι και ολοκληρώσαμε αυτό το καλοκαίρι. Ψηφιοποιήσαμε ένα μεγάλο μέρος του υλικού των τεκμηρίων μας (χειρόγραφα, παλαίτυπα, μικροφίλμς) και προγραμματίζουμε και τα επόμενα. Ωστόσο, σε κάθε εργασία, και κυρίως μετά από την εργασία αυτή, προκύπτουν πάντα ερωτήματα, που έχουν να κάνουν με τον τρόπο εργασίας, με την ηθική, που γεννάται ως ερώτημα γύρω από τον τρόπο εργασίας με τέτοια τεκμήρια, τη σχέση των ερευνητών με τα τεκμήρια, τη σχέση των ερευνητών με τα ευρήματα, των συνεργατών που εργάζονται πάνω σε αυτά, πίσω από αυτά και μετά στη διαχείρισή τους με τους ερευνητές και για τους ερευνητές, γιατί ο σκοπός πάντοτε είναι η ερευνητική κοινότητα. Και η έννοια αυτή της κοινότητας είναι που μας θέτει τα ζητήματα, τα οποία θέλουμε με μια σειρά διαλέξεων, την οποία ανοίγουμε σήμερα, να εξετάσουμε.
Πρώτος, κλήθηκε και ανταποκρίθηκε, και τον ευχαριστώ θερμά, στην πρόσκλησή μας ο υπεύθυνος της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου Πάτμου, ο Γιάννης Μεριανός. Εργάζεται πολλά χρόνια εκεί ως Γραμματέας. Ξέρει πάρα πολύ καλά τη Βιβλιοθήκη, έχει άμεση σχέση με τους ερευνητές και με το υλικό, ήταν υπεύθυνος κατ’ αρχήν των Καταλόγων με τα παλαίτυπα. Σε κάποια από αυτά τα ερωτήματα θα έρθει να μας απαντήσει. Πιθανόν, να γεννήσει καινούργια. Το σημαντικό είναι, και αυτό που θέλουμε, τελικά, να κάνουμε, είναι να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για έναν διάλογο και ει δυνατόν αυτό να πάρει και τη μορφή ακόμη πιο στέρεη σε μια συνεργασία μεταξύ ιδρυμάτων, τα οποία κατέχουν τέτοιου είδους υλικό, προχωράνε στις ψηφιοποιήσεις, και έχουν σχέση με τους ερευνητές τέτοια, ώστε να θέλουν να λύσουν προβλήματα, να αντιμετωπίσουν ερωτήματα, τα οποία δημιουργούνται.».

Αμέσως μετά, τον λόγο έλαβε ο υπεύθυνος της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου Θεολόγου Πάτμου κ. Γιάννης Μελιανός, ο οποίος είπε μεταξύ άλλων πως: «Η Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου Θεολόγου της Πάτμου (ιδρυθείσα το 1088), σημαντικό πνευματικό κέντρο στο Νοτιοανατολικό άκρο του Αιγαίου, με συνεχή και αδιάπτωτο βίο εννέα αιώνων, διαφυλάσσει μια σπουδαιότατη συλλογή βιβλιακού και αρχειακού υλικού, η οποία διατηρήθηκε ακέραια και προσφέρεται για μελέτη και έρευνα στην ελληνική και διεθνή επιστημονική κοινότητα.
Με περισσότερους από 1.100 χειρόγραφους κώδικες (ο παλαιότερος ανάγεται στον 6ο μ.Χ. αι.), 5.000 τόμους έντυπων βιβλίων (1494-1900) και περισσότερα από 13.000 έγγραφα (11ος-19ος αι.), η Βιβλιοθήκη της κατατάσσεται ανάμεσα στις σημαντικότερες Βιβλιοθήκες της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο αρχικός πυρήνας της Βιβλιοθήκης συγκροτήθηκε από χειρόγραφα, τα οποία είχε φροντίσει να περισυλλέξει ο ιδρυτής της Μονής, Όσιος Χριστόδουλος ο Λατρηνός. Την προσωπική αυτή συλλογή του αποτελούσαν πολυτιμότατα παλαιά χειρόγραφα, προερχόμενα, κυρίως, από τη μοναστική περιοχή του Λάτρους της Μικράς Ασίας, αλλά και από φημισμένα καλλιγραφικά εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης.
Έκτοτε, ο εμπλουτισμός της με νέα χειρόγραφα -κατά την υποθήκη του ίδιου του Οσίου- ήταν εκ των κυριότερων μελημάτων των μοναχώ, έτσι ώστε με το διάβα των αιώνων ο αριθμός των χειρογράφων να ανέλθει σε εκατοντάδες, με συνηθέστερους τρόπους απόκτησης τις δωρεές και τις ενσωματώσεις ατομικών βιβλιοθηκών των ίδιων των μοναχών, αλλά και παραγωγικότητας του αντιγραφικού εργαστηρίου της Μονής.

Από την εδραίωση της Μονής (12ος αι.) ως τα τέλη του 14ου αι. ο αριθμός των χειρογράφων αυξάνεται, ενώ στα μέσα του αιώνα αυτού η Βιβλιοθήκη εμπλουτίζεται με ιστορικά, φιλολογικά και φιλοσοφικά έργα, που δεικνύουν αξιοσημείωτη ευρύτητα πνεύματος. Μέσα στις δύσκολες συνθήκες του 15ου αι. διακρίνεται μια ποιοτική υποβάθμιση της λειτουργίας της, χωρίς, ωστόσο, να μειώνεται ο αριθμός των περιεχομένων της, αφού αποκτώνται χειρόγραφα από μικρασιατικά, κυρίως, μοναστήρια, που ερημώνει η τουρκική κατάκτηση. Η πρόσκτηση χειρογράφων συνεχίζεται με σταθερό ρυθμό μέχρι τον 18ο αι., εποχή αλματώδους αύξησης των εντύπων βιβλίων.

Ο αιώνας αυτός σηματοδοτείται από την ίδρυση της Πατμιάδας Σχολής (1713), από τον Πάτμιο διάκονο Μακάριο Καλογερά, στον περίβολο του σπηλαίου της Αποκάλυψης. Τότε, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις νέων εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και σημειώνεται η πρώτη μαζική παρουσία εντύπων. Ο 19ος αιώνας ήταν καθοριστικός για τη μοναστηριακή Βιβλιοθήκη, αφού κατά τη διάρκειά του δεν επήλθε μόνο η αύξηση του βιβλιακού υλικού, αλλά και στα μέσα του αιώνα τέθηκαν οι βάσεις για τη μεθοδική οργάνωση και λειτουργία της Βιβλιοθήκης. Τα χειρόγραφα ταξινομήθηκαν χωριστά από τα έντυπα, και το 1872 καταλογογραφήθηκαν με επιστημονικό σύστημα. Δίχως άλλο, οι μοναστές του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου είχαν συνειδητοποιήσει ότι τα ουσιαστικότερα μέτρα προστασίας και ασφάλειας περνούσαν μέσα από τη δημιουργία μιας καλά θεμελιωμένης βιβλιοθηκονομικής υποδομής.».
Συνεχίζοντας, ο κ. Μελιανός ανέφερε, μεταξύ άλλων, πως: «Χάρη στις άοκνες φροντίδες τους για την οργάνωση, ανανέωση και λειτουργία της, και τις επιστημονικές δημοσιεύσεις που κορυφώθηκαν με την έκδοση του καταλόγου των χειρογράφων από τον Ιω. Σακκελίωνα, με τίτλο: «Πατμιακή Βιβλιοθήκη» (Αθήνα 1890), η Βιβλιοθήκη είχε αρχίσει να αναδεικνύεται σε διεθνές κέντρο παλαιογραφικών ερευνών. Ευρωπαίοι ελληνιστές, βυζαντινολόγοι και ιστορικοί, έσπευδαν να την επισκεφθούν για να μελετήσουν τα περιεχόμενά της, προβάλλοντας και αυτοί μέσα από τα αποτελέσματα των ερευνών τους στη διεθνή επιστημονική κοινότητα τη σημασία της Βιβλιοθήκης της Μονής της Πάτμου ως παρακαταθήκης φιλολογικών και ιστορικών πηγών ανεκτίμητης αξίας. Έτσι, ήδη από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, η Βιβλιοθήκη διαφαίνεται ότι δεν ήταν ένας απλός θεματοφύλακας κειμηλίων, αλλά λειτούργησε και ως εστία πνευματικής κατάρτισης και ως πόλος επιστημονικής μελέτης και έρευνας.».

Ακόμη, ο κ. Μελιανός επισήμανε, μεταξύ άλλων πως: «»Θα πρέπει να είμαστε ευγνώμονες», αναφέρει ο Ch. Diehl, «στους μοναχούς του, που κατάφεραν να συνδυάσουν τα θρησκευτικά καθήκοντά τους με τις ευγενείς αυτές ενασχολήσεις. Αυτές τους διασφαλίζουν μια μεγάλη θέση στην Ιστορία των Γραμμάτων και τους καθιστούν άξιους έως σήμερα της ευγνωμοσύνης και του σεβασμού μας.» (Ch. Diehl, Το Σκευοφυλάκιον και η Βιβλιοθήκη της Πάτμου κατά τας αρχάς του ιγ΄ αιώνος, Κατά μετάφρασιν Σταύρου Ι. Τηλιακού, Αθήναι 1910, σ. 39).
Η ιστορική πορεία της Βιβλιοθήκης κατά τον 20ο αιώνα είναι λίγο πολύ γνωστή. Μετά τα δύσκολα χρόνια της ιταλικής κατοχής και την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα, έφτασαν το 1961 τα πρώτα κλιμάκια του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών του Ιδρύματος Εθνικών Ερευνών. Οι απεσταλμένοι του Ιδρύματος, κορυφαίοι Έλληνες πανεπιστημιακοί καθηγητές, συνεπικουρούμενοι από ξένα ιδρύματα και οργανισμούς, και σε συνεργασία με τους αδελφούς της Μονής, συνέβαλαν, για περισς΄τοερα από τριάντα χρόνια, με υποδειγματικό τρόπο στην οργάνωση των περιεχομένων της Βιβλιοθήκης και εξέδωσαν πλήθος μελετών και καταλόγων.

Τη δεκαετία του 1960, η Βιβλιοθήκη μεταστεγάστηκε σε νέο χώρο, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δημιουργία ασφαλών συνθηκών διατήρησης (κλιματισμός, αφύγρανση). Τον σχεδιασμό και τη μελέτη της διαμόρφωσης του χώρου ανέλαβε το 1977 ο Κωνσταντίνος Σπ. Στάικος. Το έργο διήρκεσε συνολικά δέκα χρόνια και ολοκληρώθηκε το 1988 με την οικονομική σύμπραξη διαφόρων φορέων, ιδρυμάτων και ιδιωτών.», και ολοκλήρωσε τη διάλεξή του λέγοντας πως: «Η πρόσβαση στο βιβλιακό και αρχειακό υλικό γίνεται κατόπιν ειδικής άδειας από τη Μονή, και σύμφωνα με τους κανόνες δεοντολογίας, που διέπουν τη διαχείριση των πολύτιμων κλειστών συλλογών και χειρόγραφου υλικού.».

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με συζήτηση με τους ακροατές, οι οποίοι έθεσαν ερωτήματα, στα οποία απάντησε ο κ. Γιάννης Μελιανός.

Ο κ. Γιάννης Μελιανός είναι Γραμματέας της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου από το 2005 έως σήμερα, υπεύθυνος του φωτογραφικού εργαστηρίου της Βιβλιοθήκης και του εργαστηρίου συντήρησης χειρογράφων και χαρτώου υλικού. Έχει συντάξει τον Δ΄ τόμο του Καταλόγου των εντύπων της Βιβλιοθήκης της Μονής, που εκδόθηκε από το Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (Κ.Ν.Ε./Ε.Ι.Ε., 2012).

Ακολουθεί φωτογραφικό υλικό από τη διάλεξη του κ. Μελιανού:

Η Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου (άποψη Μονής και Χώρας)

«Ψυχής Ιατρείον». Εντοιχισμένη μαρμάρινη επιγραφή (1802) στην είσοδο της Βιβλιοθήκης

Εσωτερικό Βιβλιοθήκης

Εσωτερικό Βιβλιοθήκης

Εσωτερικό Βιβλιοθήκης

Ευαγγέλιο (Πορφυρούς κώδικας), τέλη 5ου-αρχές 6ου αι. (χφ. 67)

Το βιβλίο του Ιώβ, 8ος αι. (χφ. 141)

Λόγοι Γρηγορίου Ναζιανζηνού, 941 (χφ. 33)

Λειτουργικό ειλητάριο, αρχές 13ου αι. (αρ. 707)

(Μάξιμος Πλανούδης), Ανθολογία διαφόρων επιγραμμάτων, Φλωρεντία 1494

Θεοδώρου του Γαζή, Γραμματικής Εισαγωγής βιβλία τέσσαρα, Βενετία 1495.

ΕΤΙΚΕΤΕΣ: ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ | ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΕΛΙΑΝΟΣ | ΔΙΑΛΕΞΗ: ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΣΠΑΝΙΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΟΥ ΥΛΙΚΟΥ: ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ | ΙΣΤΟΡΙΚΟ & ΠΑΛΑΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ Μ.Ι.Ε.Τ.

ΠΗΓΗ: https://pyrranews.gr/exairetiki-i-dialexi-sto-m-i-e-t-me-thema-sylloges-spaniou-kai-polytimou-ylikou-prokliseis-kai-prooptikes/?fbclid=IwAR1pC3vsz8PW_3L_7ow1td0rWdhYU-x47Q6b3rylkMTMj6fJbcMr4K2N-ek

Η Βιβλιοθήκη της Μονἠς Πάτμου

Ο ΠΕΡΙΦΗΜΟΣ ΠΟΡΦΥΡΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΣΤΗΝ ΠΆΤΜΟ. ΜΕΓΑΛΗ Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ  ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ !!!!!!!

 

 του Νίκου Μελιανού

Σ’ όλους είναι γνωστό πως η Μονή της Πάτμου ,από τα χρόνια ίδρυσής της και μέχρι σήμερα αποτελεί λαμπρό παράδειγμα Πνευματικής δραστηριοποίησης, Κέντρο Ορθοδοξίας, Πνευματικό Φάρο, και τούτο οφείλεται στα εκτός των άλλων διασωθέντα κειμήλια αλλά και στη μεγάλη, πλούσια  και ιστορική βιβλιοθήκη της με τα περίφημα χειρόγραφα, μεταξύ των οποίων δεσπόζει το αρχαιότερο χειρόγραφο του 6 αιώνα αυτό του ΠΟΡΦΥΡΟΥ ΚΩΔΙΚΑ του μόνου γραμμένου σε πορφυρή περγαμηνή με τα γράμματα να έχουν γραφεί με την κεφαλαιογράμματη γραφή κυρίως όμως επειδή σύμφωνα με μαρτυρίες υπήρχε χώρος ειδικά για συγγραφείς και αυτή η προσπάθεια ξεκίνησε από τον μαθητή του Α.Ι ΘΕΟΛΟΓΟΥ,τον Πρόχορο, ο οποίος έγραψε το ευαγγέλιο σε κομμάτια παπύρου και κατόπιν τα καθαρόγραφε σε φύλα περγαμηνής. Από τότε δε μέχρι και την άφιξη του Οσίου Χριστοδούλου ο οποίος έφερε μαζί του ένα σημαντικό αριθμό βιβλίων, η σημερινή βιβλιοθήκη της Μονής , ανάγει την ίδρυσή της στον ίδιο τον κτήτορά της.

Το σκευοφυλάκιο και η βιβλιοθήκη είναι η γραπτή ιστορία τόσο της Μονής, όσο και ολόκληρου του νησιού .Άλλωστε μέσα στα πολύτιμα και ανεκτίμητα έγγραφά της υπάρχει το ιδρυτικό και παραχωρητικό χρυσόβουλο με το οποίο ο αυτοκράτωρ του Βυζαντίου Αλέξιος Α΄ ο Κομνηνός παραχωρεί την Πάτμο στο μοναχό Χριστόδουλο το 1088. Κρυμμένη στα σπλάχνα της Μονής σαν να θέλει η ίδια η Μονή να διαφυλάξει τον αμύθητο θησαυρό που κρύβει ,βρίσκεται η βιβλιοθήκη η οποία έχει μεγάλη ιστορία από την εποχή του ιδρυτή της Μονής Οσίου Χριστοδούλου ,αφού ο αρχικός πυρήνας σύστασης της υπήρξε μέρος της συλλογής βιβλίων του ίδιου του ΟΣΙΟΥ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ. Ο αρχικός πυρήνας των βιβλίων της σημερινής βιβλιοθήκης αποτελούνταν από κώδικες που διέσωσε με προσωπικούς αγώνες τα επόμενα χρόνια από την καταστροφή των λατρευτικών κέντρων από τους Τούρκους.

Σήμερα ανά τον κόσμο υπάρχουν διασωθέντες 4 μόνο γνωστοί Πορφυροί κώδικες γραμμένοι στην ελληνική γλώσσα και είναι του 6oy αιώνα. Πρώτος όμως και πιο φημισμένος είναι ο περί ου ο λόγος codex purpureous Petropolitanus πιο γνωστός ως Πορφυρούς Κώδικας 67.
Από την πολυτέλεια της κατασκευής του και τη μεγαλοπρέπεια της εμφανίσεώς του συμπεραίνουμε ότι πρόκειται για αυτοκρατορικό κώδικα τον οποίο είτε τον είχε χρησιμοποιήσει ο ίδιος ο αυτοκράτορας είτε τον προσέφερε ως δώρο κάπου.

Ο συγκεκριμένος κώδικας αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα χειρόγραφα με κείμενα των ευαγγελίων που σώζονται στον Ελληνικό χώρο και πρόκειται για έργο σπουδαίας ιστορικής ,θεολογικής ,αρχαιολογικής και καλλιτεχνικής αξίας .Ως προς τη χρονολόγησή του γενική είναι η ομολογία και οι διαπιστώσεις των κατά καιρούς παλαιογράφων που έχουν μελετήσει τον κώδικα ότι ανάγεται στον 6 αιώνα την περίοδο δηλαδή που κυριαρχεί η αυτοκρατορική προσωπικότητα του Ιουστινιανού.

Και όπως η πορφύρα ,το πιο βασιλικό από τα πορφυρά δωμάτια, ή τα πορφυρά ιμάτια αποδείκνυαν την αυτοκρατορική αξία και περιωπή ,έτσι και οι πορφυροί κώδικες ήταν βιβλία αυτοκρατορικά ,όπως εκτός από τον παρόντα κώδικα είναι η επονομαζόμενη Γένεσης της Βιέννης ,το ευαγγέλιο του Rossano ,το ευαγγέλιο του Βερατίου, και το ευαγγέλιο της Σινώπης .Έχει αναφερθεί ότι πιθανός τόπος της κατασκευής και της γραφής του κώδικα είναι η περιοχή της Αντιόχειας ή η Συρία. Τίποτα όμως δεν αποκλείει και την Κωνσταντινουπολίτικη προέλευσή του.

Έχει θεωρηθεί ότι το χειρόγραφο προέρχεται από το αυτοκρατορικό εργαστήριο αντιγραφής χειρογράφων της Κωνσταντινούπολης –το scriptorium-και διαμελίστηκε για πρώτη φορά ίσως από τους σταυροφόρους το 12 αιώνα .Το μεγαλύτερο μέρος του παραμένει στο Σαρμουσακλί της Καππαδοκίας ως το 1896 οπότε αγοράστηκε από τον τσάρο Νικόλαο Β΄ και κατέληξε στην Αγία Πετρούπολη .Πρόκειται για έργο μέγιστων διαστάσεων 337 χ 288χιλ. και ελάχιστων 303 χ 265 χιλ. και η περγαμηνή είναι καλά επεξεργασμένη τα δε κείμενα είναι πάνω στην πορφυρού χρώματος περγαμηνή και τα γράμματα είναι μεγάλα και συμμετρικά, η γραφή είναι η κεφαλαιογράμματη με ασημένιο μελάνι εκτός των Ιερών Ονομάτων , Ιησούς, Χριστός ,Υιός ,Θεού ,Σωτήρ τα οποία καταγράφονται με χρυσό.

Από τη σχετική πλούσια βιβλιογραφία γίνεται γνωστό ότι ο πορφυρός κώδικας των ευαγγελίων της Πάτμου-Πετρουπόλεως συνίσταται από τα εξής σωζόμενα μέλη : 182 φύλλα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ρωσίας στην Αγία Πετρούπολη,  33 φύλλα στη μονή της Πάτμου,6 φύλλα στην Αποστολική Βιβλιοθήκη στο Βατικανό, 4 φύλλα στη Βιβλιοθήκη του Βρετανικού Μουσείου του Λονδίνου,2 φύλλα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας στη Βιέννη,   1 φύλλο στη Βιβλιοθήκη Μόργκαν στη Νέα Υόρκη, 1 φύλλο στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, 1 φύλλο στο Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης, και 1 φύλλο στην ιδιωτική συλλογή του μαρκήσιου Α .Spinola στην πόλη Λέρμα κοντά στη Γένοβα.

Φυσικά η σημασία του περιεχομένου του Πορφυρού Κώδικα είναι μεγάλη καθώς ο κώδικας συγκαταλέγεται στις πηγές των κειμένων της Καινής Διαθήκης.

Το Δεκέμβριο του 2002 έγινε ομοιογραφική αναπαραγωγή του Κώδικα και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά ο Πορφυρούς Κώδικας ενοποιημένος και ολοκληρωμένος με τα 279 φύλλα του.  Οι διαστάσεις της έκδοσης είναι 42 χ 32 εκατοστά με πρόλογο του Πέργης Ευάγγελου, και επιμέλεια του Αγαμέμνονα Τσελίκα. Διατίθεται από τις εκδόσεις ΜΙΛΗΤΟΣ και προσφέρεται σε χειροποίητη κασετίνα κοσμημένη με τα αγιογραφικά ποικίλματα του πρωτοτύπου και εμπεριέχει μεγενθυντικό φακό υψηλής ευκρίνειας και συνοδευτικό τόμο με τις επιστημονικές αναλύσεις για την ιστορική διαδρομή του χειρογράφου και την αξία των κειμένων του.

Το αποθησαυρισμένο υλικό της βιβλιοθήκης της Μονής μπορεί να καταταγεί σε 3 κατηγορίες : στους Κώδικες-χειρόγραφα, τα παλαίτυπα, και τα έγγραφα. Έτσι εκτός του Πορφυρού Κώδικα στην πρώτη κατηγορία των χειρόγραφων Κωδίκων η βιβλιοθήκη κοσμείται από περισσότερους από 1.100 χειρόγραφους Κώδικες που αναφέρονται στην Κλασσική έως τη Μεταβυζαντινή περίοδο .Στην κατηγορία των παλαιτύπων-εντύπων περιλαμβάνονται περίπου 5.000 σώματα με το αρχαιότερο να είναι η ανθολογία διαφόρων αρχαίων επιγραμμάτων που τυπώθηκε στη Φλωρεντία το 1494.

Δεύτερο σε αρχαιότητα είναι η Θεοδώρου γραμματικής εισαγωγή που τυπώθηκε στη Βενετία το 1495 και τρίτο σε αρχαιότητα είναι τα Αργοναυτικά του Απολλώνιου του Ρόδιου που τυπώθηκε στη Φλωρεντία το 1496.Από τα έντυπα αυτά ,διαπιστώνεται ότι οι Πάτμιοι μοναχοί συμπαθούσαν το νεοπλατωνισμό του Αμμωνίου και του Σιμπλικίου , όπως και τις τραγωδίες ,τις ποιητικές συλλογές και ανθολογίες επιγραμμάτων. . Στην Τρίτη κατηγορία αυτή των εγγράφων συμπεριλαμβάνονται 13.000 έγγραφα στα οποία ανήκουν και τα ιδρυτικά κτητορικά χρυσόβουλα και αναφέρονται στις σχέσεις της Μονής με τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες ,το Πατριαρχείο ,την Οθωμανική αυτοκρατορία τους Δυτικούς ηγεμόνες καθώς και στις οικονομικές και άλλες σχέσεις που είχε αναπτύξει η Μονή με τις γειτονικές της περιοχές αλλά και στον ευρύτερο χώρο της Μεσογείου .

 

Ακόμη αναφέρονται και αφορούν την ίδρυση της Μονής ,τα μετόχια, τις κτήσεις καθώς και στα ποικίλα προνόμια της Μονής Θεολόγου. Ο κύριος όγκος των εγγράφων είναι γραμμένος στην ελληνική γλώσσα ενώ στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται και πολλά ξενόγλωσσα όπως Λατινικά 68,Ρουμανικά 36, Τουρκικά 1300 και άλλα .Το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί οι Τούρκοι με αυτά δηλώνουν το σεβασμό τους προς τη Μονή παραχωρώντας της προνόμια ,ενώ σήμερα το ελληνικό Κράτος αλλά δυστυχώς και ο Δήμος της Πάτμου προσπαθούν να απεμπολήσουν την όποια περιουσία της έχουν αφήσει όλοι οι καλοθελητές.

Και αν απορεί βέβαια κάποιος για τον πλούτο της βιβλιοθήκης της Μονής πέραν του αρχικού μικρού αριθμού βιβλίων του ιδρυτή της Μονής Οσίου Χριστοδούλου ,θα διαπιστώσει ότι αυτή διευρύνθηκε με διάφορες χορηγίες από τους αυτοκράτορες Αλέξιο, Ιωάννη και Μανουήλ Κομνηνό και έτσι αρχικά εμπλουτίστηκε η βιβλιοθήκη στην οποία οι νέες προσκτήσεις οφείλονταν σε διάφορες δωρεές προς το Μοναστήρι ως έκφραση αυτοκρατορικής ευαρέσκειας ,πατριαρχικής χάριτος ή ιδιωτικής ευλάβειας ,είτε σε δωρεές μικρών ατομικών βιβλιοθηκών που εντάσσονταν στη Μονή.
Κατά τη διάρκεια του 12 αιώνα πλήθυναν οι δωρεές προς το μοναστήρι από τα γύρω νησιά ,Ρόδο ,Χίο, Κρήτη , ενώ μέχρι τα τελευταία Βυζαντινά χρόνια η βιβλιοθήκη γινόταν αποδέκτης πολύτιμων βιβλίων ,χαρτών ,δικαιωμάτων ,εικόνων και ιερών κειμηλίων τα οποία συνήθως έφερναν μαζί τους οι πρόσφυγες μοναχοί για να τα περισώσουν από τους Οθωμανούς.

Η ακμαία παρουσία στις μέρες μας της Μονής Πάτμου ,της οποίας οι μοναχοί ως θεματοφύλακες του θησαυρού που υπάρχει μαζί και με τη συνδρομή ενός ακούραστου υπαλλήλου του Γιάννη Μ. Μελιανού ο οποίος έχει προσληφθεί από τη Μονή ,και ο οποίος είναι άριστος γνώστης του αντικειμένου, μεριμνούν ιδιαίτερα για την επιστημονική αξιοποίηση των καταλοίπων του ιστορικού παρελθόντος, εγγυώνται τη διαρκή και επιστημονική αξιοποίηση της βιβλιοθήκης . Μουσειακές συλλογές, βιβλιοθήκες ,αρχειοθήκες ,αναγνωστήρια ,τεχνικός εξοπλισμός, συνεργασία με επιστημονικά Ιδρύματα και ειδικούς επιστήμονες ,εκδόσεις ,εξειδικευμένοι μοναχοί και πρόθυμη συμπαράσταση στο έργο των ερευνητών καθιστούν τη Μονή της Πάτμου ,εκτός των άλλων και εκσυγχρονισμένο κέντρο μελέτης, προαγωγής της επιστήμης και πνευματικής καλλιέργειας. 

Κατά τη διάρκεια της πολυετούς προσπάθειας για τη διατήρηση και διαφύλαξη των χειρογράφων και του άλλου σπουδαίου πλούτου της Μονής έγιναν εργασίες για την καλύτερη συντήρηση, και προστασία του τόσο πλούσιου και ευαίσθητου υλικού και οι εργασίες αυτές ξεκίνησαν το 19 αιώνα χωρίς τα αναμενόμενα αποτελέσματα .Όμως κατά τη διάρκεια του 20 αιώνα ξεκίνησε ένα μεγαλεπήβολο έργο που θα πληρούσε όλες τις προϋποθέσεις για να τοποθετηθούν με ασφάλεια τα χρήζοντα συντήρησης κείμενα. Έτσι ξεκίνησε το έργο αποκατάστασης, ένα έργο το οποίο διήρκεσε 10 ολόκληρα χρόνια και ξεκίνησε από την ηγουμενία Ισιδώρου Κρικρή και κορυφώθηκε επί Θεοδωρήτου Μπουρνή, μετά το θάνατο του οποίου ανέλαβε πάλιν ηγούμενος ο μακαριστός Ισίδωρος.

 

Σήμερα η βιβλιοθήκη της μονής που ανασυγκροτήθηκε στο χώρο των θεμελίων του νέου μουσείου με σχέδια και επίβλεψη του κ. Κώστα Στάικου, εγκαινιάστηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Δημήτριο Α’, θεωρείται ως μία από τις σημαντικότερες και αρτιότερα οργανωμένες, μεταξύ των βιβλιοθηκών της Ορθόδοξης Χριστιανοσύνης και είναι από τις ελάχιστες μοναστηριακές βιβλιοθήκες που έφτασαν ως τις μέρες μας χωρίς να καταστραφεί ολοσχερώς το περιεχόμενό τους.

Η βιβλιοθήκη στεγάζεται σε έναν από τους ασφαλέστερους χώρους της Μονής και έχει εξοπλιστεί με όλα τα μέσα συντήρησης και διατήρησης του βιβλιακού της πλούτου ,που δεν περιορίζεται βέβαια μόνο στα χειρόγραφα ,αλλά και στα πάμπολλα έντυπα και το πολυτιμότατο αρχείο της, ώστε να αποτελεί κόσμημα και καύχημα της Μονής, πραγματικό Ψ Υ Χ Η Σ  Ι Α Τ Ρ Ε Ι Ο Ν,  όπως αναφέρει η μαρμάρινη εξωτερική της επιγραφή .

Κάνει δε ανέξοδη αλλά σπουδαία διαφήμιση επί καθημερινής βάσεως ,αφού ειδικοί επιστήμονες από όλο τον κόσμο προστρέχουν στα φώτα της πλουτίζοντας ολοένα τις γνώσεις μας για τον Ελληνικό και τον Χριστιανικό πολιτισμό.

Μετά από όλα αυτά υπάρχει κάποιος ο οποίος να μην αισθάνεται υπερήφανος για το ότι εξαιτίας της Μονής ,το νησί του είναι ξεχωριστό τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό ,σε όλους τους τομείς του κοινωνικού ,θρησκευτικού ,πνευματικού ,πολιτιστικού και πολιτισμικού βίου και να εξακολουθεί να αμφιβάλει για τη μεγάλη προσφορά της Μονής στη ζωή των κατοίκων;

Φυσικά όχι ,εκτός από εκείνους που επιβουλεύονται και εποφθαλμιούν την περιουσία της Μονής , προβάλλοντας ένα άλλο αφήγημα το οποίο ίσως χρειάζεται στην πολιτική σκακιέρα. Μάλλον δεν θα τους περάσει.
Το πόνημα αυτό αφιερώνεται στη διαρκή και αδιάλειπτη συνεισφορά της Μονής Πάτμου στον Οικουμενικό Χριστιανισμό, καθώς και στον Παγκόσμιο θρησκευτικό Πολιτισμό.

Επιλεκτική βιβλιογραφία:
Μελιανός Γιάννης : Η βιβλιοθήκη της Μονής Πάτμου.
Κομίνης Αθανάσιος: Πατμιακή βιβλιοθήκη.
Τσελίκας Αγαμέμνων : Θέματα Ελληνικής Παλαιογραφίας.
Παπαδόπουλος Στέλιος : Πάτμος ,βιβλιοθήκη Μονής.

Codex Purpureus.

 ΠΗΓΗ:https://www.patmostimes.gr/category/14965-o-perifimos-porfyros-kod-ikas-v-r-i-sketai-sti-vivliothiki-tis-ieras-monis-agiou-ioanni-tou-theologou-stin-patmo-megali-i-pnevmatiki-prosfora-tis-monis-ston-pagkosmio-politismo