Παρασκευή 26 Μαΐου 2023

Πεντηκοστάριον!

Λειτουργικές επισημάνσεις και παρατυπίες στις εβδομάδες του Πεντηκοσταρίου!

 

Ιεροδιάκονος Γεώργιος Ζαραβέλας, Θεολόγος, ΜΑ Ιστορικής Θεολογίας – Λειτουργικής ΕΚΠΑ,

 

Η Κυριακή της λαμπροφόρου Αναστάσεως του Κυρίου σημαίνει την έναρξη της λειτουργικής περιόδου του Πεντηκοσταρίου. Ο όρος Πεντηκοστάριο μπορεί να εκληφθεί με δύο επιμέρους έννοιες. Με τη λέξη αυτή, αφενός, εννοείται ο πεντηκονθήμερος λειτουργικός κύκλος της Εκκλησίας, ο οποίος αρχίζει τη βραδιά της Ανάστασης και ολοκληρώνεται την Κυριακή της Πεντηκοστής, με προέκταση έως και την απόδοση της τελευταίας δεσποτικής εορτής, το επόμενο Σάββατο. Αφετέρου, η λέξη αυτή περιγράφει και το ομώνυμο λειτουργικό βιβλίο.

Το βιβλίο του Πεντηκοσταρίου περιλαμβάνει το υμνολογικό υλικό, το οποίο ψάλλεται στις ακολουθίες της Εκκλησίας κατά τις ημέρες του αντίστοιχου λειτουργικού κύκλου. Το περιεχόμενο του διαιρείται με βάση τις κατ’ εβδομάδα τιμώμενες εορτές, σχετιζόμενες με τον Αναστάντα Χριστό, οι οποίες ξεκινούν την Κυριακή, εορτάζονται καθ’ όλη την εβδομάδα και ολοκληρώνονται με την απόδοση τους το επόμενο Σάββατο. Έτσι, η πρώτη εβδομάδα του Πεντηκοσταρίου ή αλλιώς Διακαινήσιμη Εβδομάδα, έχει ως αντικείμενο την Ανάσταση του Κυρίου. Η δεύτερη εβδομάδα τη Ψηλάφηση και την Ομολογία του Θωμά (Κυριακή του Αντίπασχα – εγκαινιασμός του εορτασμού της Αναστάσεως του Χριστού κάθε Κυριακή όλου του εκκλησιαστικού έτους), η τρίτη τιμά τις Μυροφόρες του Κυρίου και τους κηδευτές Του Νικόδημο και Ιωσήφ τον από Αριμαθαίας, η τέταρτη το θαύμα της θεραπείας του Παραλύτου, η πέμπτη τη συνομιλία του Κυρίου με τη Σαμαρείτιδα, και η έκτη τη θεραπεία του Τυφλού.

Την Πέμπτη της έκτης εβδομάδας, την τεσσαρακοστή ημέρα από την εορτή της Αναστάσεως, τιμάται η εορτή της Αναλήψεως, η οποία αποδίδεται την επόμενη Παρασκευή της έβδομης εβδομάδας του Πεντηκοσταρίου. Το Σάββατο της εβδομάδας αυτής είναι αφιερωμένο στη μνήμη των κεκοιμημένων, γνωστό και ως Ψυχοσάββατο. Την επόμενη Κυριακή της η’ εβδομάδας τιμάται η εορτή της Πεντηκοστής, η οποία διαρκεί καθ’ όλη την εβδομάδα, έως και το επόμενο Σάββατο, οπότε η εορτή αποδίδεται. Η Κυριακή πριν την Πεντηκοστή (ζ’ Κυριακή του Πεντηκοσταρίου) είναι αφιερωμένη στους Πατέρες της Α’ Οικουμενικής Συνόδου της Νικαίας (325 μ.Χ.), ενώ η τελευταία Κυριακή του Πεντηκοσταρίου τιμά τους Άγιους Πάντες, δηλαδή όλους τους αγίους, γνωστούς και αγνώστους.