Κυριακή των Βαΐων

«Τα της νίκης σύμβολα φέροντες» (Θεολογικό σχόλιο στο περιεχόμενο και το νόημα της Κυριακής των Βαίων)

Λάμπρος Σκόντζος, Θεολόγος

Μετά την θαυμαστή ανάσταση του Λαζάρου οι ευσεβείς αδελφές του παρέθεσαν στον Κύριο και τους μαθητές Του μεγάλο και λαμπρό δείπνο για να ευχαριστήσουν τον Μεγάλο Ευεργέτη τους. Η Μάρθα φρόντιζε να μη λείψει τίποτε από το πλούσιο τραπέζι. Μαζί τους καθόταν και ο Λάζαρος. Η Μαρία, κατά τη διάρκεια του δείπνου, πήρε ένα πολύτιμο δοχείο γεμάτο πανάκριβο μύρο και άρχισε να πλένει με αυτό τα πόδια του Χριστού. Κατόπιν ξέπλεξε τα πλούσια μαλλιά της και μ’ αυτά σκούπισε τα πόδια του Λυτρωτή. Η ευώδης οσμή του μύρου γέμισε την οικία. Το γεγονός αυτό δημιούργησε αισθήματα εκπλήξεως στους παραβρισκόμενους. Ο Ιούδας ο Ισκαριώτης, ο μελλοντικός προδότης του Κυρίου είπε: «Διατί τούτο το μύρον ουκ επράθη τριακοσίων δηναρίων και εδόθη τοις πτωχοίς;». Και σχολιάζει ο ιερός ευαγγελιστής: «είπε δε τούτο ουχ ότι περί των πτωχών έμελεν αυτώ, αλλ΄ότι κλέπτης ην, και το γλωσσόκομον είχε και τα βαλλόμενα εβάσταζεν» (Ιωάν.12,6).

Ο άνθρωπος της ανομίας, απόλυτα υπόδουλος στα ταπεινά του πάθη, έμεινε εντελώς ανέγγιχτος από την τρίχρονη παρουσία του θείου Διδασκάλου του. Η ωφελιμιστική υλιστική σκοτοδίνη του, τον κρατούσε δέσμιο του πάθους της φιλαργυρίας. Αυτό το πάθος θα τον οδηγήσει, κατόπιν, σε λίγες ημέρες στην προδοσία του Δασκάλου του και στον προσωπικό του τραγικό αφανισμό. Το όνομά του θα γίνει στους αιώνες συνώνυμο της προδοσίας.

Ο Κύριος με προφανή λεπτότητα αντιπαρήλθε την πρόκληση του Ιούδα και είπε: «Άφες αυτήν, εις την ημέραν του ενταφιασμού μου τετήρηκεν αυτό. Τους πτωχούς γαρ πάντοτε έχετε μεθ’ εαυτών, εμέ δε ου πάντοτε έχετε» (Ιωάν.12,7-8). Φυσικά τα λόγια αυτά ήταν ακατανόητα για τους μαθητές Του, διότι, προσκολλημένοι ακόμη στην εθνικιστική ιουδαϊκή περί Μεσσία αντίληψη, πίστευαν σε μια λαμπρή προέλαση προς την Ιερουσαλήμ, προκειμένου να πάρουν την εξουσία και να απελευθερώσουν το έθνος από τον ξένο δυνάστη.

 

Την ίδια ώρα κατέφθασε στην οικία του δείπνου όχλος πολύς από τους Ιουδαίους, οι οποίοι ήθελαν να δουν τον θαυμαστό ραβίνο που ανάστησε το Λάζαρο. Ήθελαν επίσης να δουν με τα ίδια τους τα μάτια τον αναστημένο. Ταυτόχρονα οι αρχιερείς και οι άρχοντες του Ιουδαϊκού λαού έκαναν συμβούλιο και συζητούσαν το ενδεχόμενο να φονεύσουν τον Λάζαρο, διότι διαπίστωναν με ανησυχία ότι πολλοί άνθρωποι είχαν πιστέψει στην θεϊκή δύναμη του Ιησού, εξαιτίας του εξαίσιου θαύματος! Ήδη είχε αποφασισθεί η θανάτωση του Κυρίου (Ιωάν.11,47-57) και ο προδότης μαθητής βρισκόταν σε επικοινωνία με το ιουδαϊκό ιερατείο (Ιωάν.12,3-8, Ματθ.26,14-16) για την παράδοση του Διδασκάλου του.

Την άλλη μέρα ο Χριστός μπήκε στην Ιερουσαλήμ με τους μαθητές του. Το μεγάλο νέο της ανάστασης του Λαζάρου είχε φτάσει από τη Βηθανία στην αγία πόλη και δημιούργησε αισθήματα ενθουσιασμού και ευφορίας στο λαό. Λόγω δε της επικείμενης εορτής του Πάσχα είχαν συρρεύσει εκεί πολλοί ξένοι προσκυνητές. Όταν πληροφορήθηκαν οι όχλοι την άφιξη του ανθρώπου που ανάστησε το Λάζαρο, πήραν στα χέρια κλαδιά φοινίκων και βγήκε στους δρόμους για να Τον προϋπαντήσουν τραγουδώντας τον νικητήριο παιάνα: «Ωσαννά΄ ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ» (Ιωάν.12,13). Κάποιοι έστρωναν τα ενδύματά τους στο δρόμο για να περάσει ο μεγάλος θριαμβευτής. Η σκηνή αυτή ήταν συνηθισμένη στους χρόνους εκείνους. Οι νικητές βασιλείς έμπαιναν τροπαιούχοι στις πόλεις, αποθεωμένοι από τα πλήθη.

Ο Κύριος καθισμένος πάνω σε πουλάρι όνου έμπαινε ήσυχα, ατάραχος και αδιαφορώντας για τους πανηγυρισμούς, στην αγία πόλη, εκπληρώνοντας την προφητεία του Ζαχαρίου: «Χαίρε σφόδρα θύγατερ Σιών, ιδού ο βασιλεύς σου έρχεταί σοι δίκαιος και σώζων αυτός πραϋς και επιβεβηκώς επί υπόζυγιον και πώλον νέον» (Ζαχ.9,9). Ο κόσμος επισημαίνει ο ιερός ευαγγελιστής ομολογούσε ότι «τον Λάζαρον εφώνησεν εκ του μνημείου και ήγειρεν αυτόν εκ νεκρών. Δια τούτο και ηπήντησεν αυτώ ο όχλος, ότι ήκουσαν τούτο αυτόν πεποιηκέναι το σημείον» (Ιωάν.12,17-18). Αντίθετα με τους ενθουσιασμούς του πλήθους, οι Φαρισαίοι με εμφανή ανησυχία και μίσος είπαν μεταξύ τους: «θεωρείτε ότι ουκ ωφελείτε ουδεν; Ίδε ο κόσμος οπίσω αυτού απήλθεν» (Ιωάν.12,19).

Η είσοδος του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα είναι η τελευταία σκηνή του δραματικού έργου της επί γης ζωής Του. Μπήκε ταπεινά επάνω στο ονάριο, παρ’ όλο ότι ο όχλος τον ζητωκραύγαζε και συμπεριφερόταν ως να είχε μπροστά του κάποιο εγκόσμιο βασιλιά, ο οποίος μπαίνει θριαμβευτής στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Γνωρίζει πολύ καλά πως οι ιαχές και οι πανηγυρισμοί των όχλων είναι πρόσκαιρες και λαθεμένες εκδηλώσεις. Όλοι αυτοί οι ενθουσιώδεις άνθρωποι οι οποίοι τον αποθέωναν, εκδήλωναν εκείνη τη στιγμή την μικρο- εθνικιστική τους αντίληψη για Εκείνον. Τα κίνητρά τους ήταν ιδιοτελή και φτηνά. Η απουσία πνευματικότητας ήταν διάχυτη σ’ αυτούς.

Γνώριζε επίσης ο Κύριος ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι, οι οποίοι τον δόξαζαν με την είσοδό Του στην Ιερουσαλήμ, θα είναι οι ίδιοι, οι οποίοι θα φωνάζουν πέντε ημέρες μετά κάτω από το πραιτώριο και θα απαιτούν από τον εκπρόσωπο του Ρωμαίου δυνάστη τους «σταύρωσον σταύρωσον αυτόν» (Λουκ.23:22)!

Για μας τους πιστούς η είσοδος του Κυρίου στην Ιερουσαλήμ αποτελεί την απαρχή της εκούσιας πορείας Του για το θείο Πάθος. Εορτάζουμε την ημέρα αυτή με ανάκατα αισθήματα χαράς και λύπης. Γιορτάζουμε με αισθήματα χαράς, διότι ο Λυτρωτής μας Χριστός οδεύει προς τα σωτήρια παθήματα για την δική μας σωτηρία. Γιορτάζουμε με αισθήματα λύπης, διότι ο Κύριός μας θα υποστεί για χάρη μας, και εξαιτίας της δικής μας κακουργίας, τα επώδυνα παθήματα και θα υποφέρει και θα πονέσει ως άνθρωπος. Θα ανέβει στον Γολγοθά, θα πεθάνει ως κακούργος και θα ταφεί ως κοινός θνητός. Σε ανάμνηση της μεγαλειώδους και θριαμβευτικής εισόδου του Κυρίου μας στην αγία πόλη, κρατάμε και εμείς κατά την αγία αυτή ημέρα κλάδους δάφνης, υποδεχόμενοι τον Κύριο ως νικητή και θριαμβευτή βασιλέα, όχι βέβαια κοσμικό, όπως τον περίμεναν οι Ιουδαίοι, αλλά ως αιώνιο πνευματικό άνακτα.

ΠΗΓΗ: https://www.pemptousia.gr/2023/04/ta-tis-nikis-simvola-ferontes-theologiko-scholio-sto-periechomeno-ke-to-noima-tis-kiriakis-ton-veon/

Ο Φοίνικας:

Παμπάλαιο θρησκευτικό σύμβολο

Ηλίας Λιαμής, Σύμβουλος Ενότητας Πολιτισμού

Ο φοίνικας, ως μακρόβιο φυτό, που πρωτοκαλλιεργήθηκε από τους Σουμέριους, θεωρούνταν το πλέον ιερό δέντρο και σύμβολο ευφορίας και γονιμότητας, σχετιζόμενο με διάφορες θεότητες, ενώ στο αρχαίο βασίλειο της Αιγύπτου αποτελούσε σύμβολο της ειρήνης. Χρησιμοποιήθηκε για τον διάκοσμο καλλιτεχνικών μνημείων της φοινικικής και της κυπριακής τέχνης εικονιζόμενο ως δέντρο της ζωής, ενώ συχνή είναι η εικονογραφική του παρουσία σε μνημεία της κρητικής και μυκηναϊκής τέχνης με την απόδοση στα κλαδιά του νικητήριας σημασίας.

Στους παλαιοδιαθηκικούς χρόνους το φοινικόδεντρο χρησιμοποιήθηκε ως εικόνα του δίκαιου ανθρώπου «δίκαιος ὡς φοῖνιξ ἀνθήσει» (Ψαλ. 91.13), ενώ μαζί με τα κλαδιά του αποτελούσε το σύμβολο της σωτηρίας και της ενότητας, και ως νικητήριο έμβλημα υιοθετήθηκε από την πρώιμη χριστιανική τέχνη, εκφράζοντας τον θρίαμβο του χριστιανού κατά του θανάτου με την Ανάσταση του Χριστού (Αποκ. 7. 9).

Η Κυριακή των Βαΐων καθιερώθηκε στη Χριστιανική παράδοση κατά τον 9 αιώνα μ.Χ. σε ανάμνηση της θριαμβευτικής εισόδου του Χριστού στα Ιεροσόλυμα,  όπως αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης «Τῇ ἐπαύριον ὄχλος πολύς…ἔλαβον τὰ βαΐα τῶν φοινίκων καὶ ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν αὐτῷ, καὶ ἔκραζον∙ «ὡσαννὰ, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου…»(Ιωάν.12.12-13). Στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, στα Ιεροσόλυμα, ο Επίσκοπος έμπαινε στην πόλη «επί πώλου όνου», αναπαριστάνοντας το γεγονός, ενώ στα βυζαντινά γινόταν «ο περίπατος του αυτοκράτορα», από το Παλάτι προς τη Μεγάλη Εκκλησία. Στη διαδρομή αυτή ο αυτοκράτορας μοίραζε στον κόσμο βάγια και σταυρούς και ο Πατριάρχης σταυρούς και κεριά. Μία εβδομάδα πριν από την Κυριακή του Πάσχα, μετά το τέλος της εκκλησιαστικής λειτουργίας δίνονται στους πιστούς φύλλα από βάγια ( δάφνη) ή κλαδιά φοίνικα ως σύμβολο ανάμνησης για την ημέρα που ο Ιησούς Χριστός μπήκε στα Ιεροσόλυμα. Έτσι όπως τον υποδέχτηκαν οι πιστοί Ιουδαίοι, στρώνοντας τα φύλλα από τα βάγια για να περάσει.

Σήμερα, επικράτησε το έθιμο οι ναοί να στολίζονται με κλαδιά φοίνικα (σύμβολο νίκης πάνω στο θάνατο) και να φτιάχνονται από φύλλα φοινίκων μικροί σταυροί. Η κατασκευή των σταυρών που γίνονται σε διάφορα σχήματα, ανάλογα με την τέχνη, τη δεξιοτεχνία και την έμπνευση του καθενός, τις προηγούμενες ημέρες από πιστούς, κυρίως από γυναίκες που καλούνται να βοηθήσουν και δίδονται το πρωί της Κυριακής μετά την ανάγνωση ειδικής ευχής από τον Ιερέα. Σήμερα το κάθε σταυρουδάκι συνοδεύεται και από ένα μικρό κλωνάρι ελιάς. Παλαιότερα ή και σε πολλά μέρη ακόμα ο σταυρός συνοδεύεται με κλαδάκι ελιάς (σύμβολο ειρήνης), δεντρολίβανου (σύμβολο ανάμνησης), δάφνης (σύμβολο νίκης) και φασκόμηλου (σύμβολο σωτηρίας), ενώ παλαιότερα τοποθετούσαν και βιολέτες.

Με αυτά οι πιστοί στολίζουν τους τοίχους των σπιτιών και το εικονοστάσι τους. Με την μεταφορά του χριστιανισμού σε άλλους λαούς το έθιμο διαδόθηκε και προσαρμόστηκε ανάλογα με τη χλωρίδα της κάθε περιοχής.

Ο φοίνικας συμβολίζει τον παράδεισο. Όταν ζωγραφίζονται κλαδιά του φοίνικα συμβολίζουν την νίκη κατά του θανάτου. Ο φοίνικας θεωρείται κατ’ εξοχήν δέντρο της ζωής, γύρω-γύρω ο κορμός του είναι σαπισμένος, ενώ μέσα η καρδιά του είναι ζωντανή. Ο φοίνικας ως σύμβολο υιοθετήθηκε στα πρώτα χρόνια του χριστιανισμού, Οι Ιεροκήρυκες, προσπαθώντας να προσανατολίσουν τους πρώτους χριστιανούς στο επέκεινα, έκαναν τον φοίνικα χριστιανικό σύμβολο, προφητεία και προεικόνιση της Ανάστασης. Από τον 4ο αιώνα τοποθετείται σε σαρκοφάγους, ψηφιδωτά και ανάγλυφα, υπονοώντας ξεκάθαρα την Ανάσταση

Ο άγιος Γρηγόριος ο Μέγας, ο Αμβρόσιος Μεδιολάνων και ο Ωριγένης ορίζουν ότι ο φοίνικας φανερώνει τα βραβεία της νίκης για το λόγο αυτό, εξάλλου, μαζί με τη δάφνη αποτελούσαν τύπους ανταμοιβών που λάμβαναν οι νικητές σε κάθε είδος παιχνιδιού ή αγώνα. Στους καινοδιαθηκικούς χρόνους γίνεται αναφορά αφενός μεν της επίγειας υποδοχής του Χριστού από το λαϊκό πλήθος με κλαδιά φοίνικα κατά τη θριαμβευτική είσοδό του στα Ιεροσόλυμα (Ιωάννης 12: 13) αφετέρου δε της εσχατολογικής επευφημίας λαών, φυλών και γλωσσών μπροστά στο Θρόνο και στο Αρνίο, φορώντας λευκές στολές και κρατώντας κλαδιά φοίνικα. Η τελευταία αυτή καινοδιαθηκική μαρτυρία ενέπνευσε τους μάρτυρες της Εκκλησίας, για να επιζητούν το μαρτυρικό τέλος τους και την ένδοξη είσοδό τους στον παράδεισο με φοινικόκλαδο. Γι’ αυτό βλέπομε στις εικόνες των Αγίων, κυρίως παρθένων γυναικών,  πολλές φορές να κρατούν στο ένα χέρι ένα φοινικόκλαδο, δείγμα νίκης και δόξας.

         

 Η σχέση του φοίνικα με την ελληνική παράδοση

Στη μυθολογία μας ο φοίνικας της Δήλου έχει κορυφαία θέση: στη σκιά του η Λητώ γέννησε τον Απόλλωνα, όπως μνημονεύει ο Όμηρος στον ύμνο του σον Απόλλωνα. Στη οδύσσεια, στο Ζ κεφάλαιο, ο Οδυσσέας απευθύνεται θαυμαστικά στη Ναυσικά, παρομοιάζοντάς την με νιοβλάσταρη φοινικιά στον βωμό του δηλίου Απόλλωνα. Ο φοίνικας αναφέρεται στον Ευριπίδη (Ιων, 920), τον Ηρόδοτο (Α, 193) τον Πλούταρχο (Αθην, ΙΔ, 652), ενώ ο Παυσανίας (8,48,2) γράφει για ους αγώνες που θέσπισε ο Θησέας, περνώντας από τα Δήλο, προς την του Απόλλωνα, όπου οι νικητές στέφοντας με κλαδιά φοίνικα.

Στην Ελλάδα η φοινικιά είναι αγαπητή και γνωστή με τα ονόματα χουρμαδιά, κουρμαδιά, κουλμαδιά, νταταλιά, ταταλιά (Κυκλάδες) και βαγιά στην Κρήτη, όπου «βαγιοκλαδίζω» σημαίνει περιποιούμαι με ιδιαίτερη φροντίδα. Στον μεσοπόλεμο, διανοούμενοι ολίγον εμμονικοί με τον ευρωπαϊκό εκσυγχρονισμό, έθεσαν υπό διωγμό τους φοίνικες της πρωτεύουσας, αμφισβητώντας την ελληνική του ιθαγένεια και έφτασαν στο σημείο να ξεριζώσουν δύο θεόρατους φοίνικες που έστεκαν μπροστά στην Ακαδημία Αθηνών.

Παρ΄ όλα αυτά, το δέντρο ατό συνεχίζει να αποτελεί για τον νεοέλληνα οικείο θέαμα, που πάντα παραπέμπει στην συμμετρία, την ευγένεια και τον ρομαντισμό. Εξ αφορμής των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ο φοίνικας διεκδίκησε ξανά τη θέση του στο αστικό τοπίο της Αθήνας και ιδιαίτερα στην παραλιακή ζώνη. Δυστυχώς, κατά την τελευταία δεκαετία, ένα επίμονος μύκητας κατέστρεψε εκατοντάδες φοίνικες, αφήνοντας στη θέση του ένα θλιβερό θέαμα. Ευτυχώς, οι ξεραμένοι κορμοί σταδιακά απομακρύνονται, αφήνοντας τα υγιή δέντρα να στολίζουν με τη μεγαλοπρέπεια του φυλλώματος που μοιάζει με ουράνια ανθοδέσμη και τον λυγερό και ρωμαλέο κορμό τους το διψασμένο για πράσινο τοπίο όλων σχεδόν των μεγάλων ελληνικών πόλεων, αλλά και πολλών ιδιωτικών πάρκων και κήπων.

Πηγές:

Πρωτ. Ευάγγελου Παχυγιαννάκη, Ο φοίνικας και η δάφνη, εκκλησιαστικά σύμβολα, www.fm104.gr

Γιώργου Ζεβελάκη, Στη σκιά του φοίνικα, 7 ημέρες (ένθ. Εφ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ), Απρίλιος 2001.

https://www.pemptousia.gr/2023/04/o-finikas-pampaleo-thriskeftiko-simvolo/